Мецэнацтва над Сожам: гісторыя жыцця Ірыны Паскевіч 13

Мецэнацтва над Сожам: гісторыя жыцця Ірыны Паскевіч

Гуляючы па цэнтру Гомеля, прыезжы чалавек можа заўважыць стройную прыгожую жанчыну, увасобленую ў граніце. Яна стаіць на прыступцы, злёгку абапёршыся на парэнчы. Каля помніка знаходзіцца таблічка з надпісам: “Ірыне Іванаўне Паскевіч. Удзячныя гамяльчане.”

Гісторыя Ірыны Паскевіч – гэта не толькі пра мецэнацкія парывы знатных асобаў. Гэта гісторыя бязмежнай дабрыні, шчырасці і вялікай любві да людзей. Любві, якая, як вядома, можа змяніць свет.

Зорка нарадзілася!

Мецэнацтва над Сожам: гісторыя жыцця Ірыны Паскевіч 14
Маленькая Ірына з братам Іларыёнам

Усё пачалось у Санкт-Пецярбурзе ў 1835 годзе. У графскай сям’і Варанцовых-Дашковых нарадзілася дачка, якую назвалі Ірынай. Яе бацькі былі набліжанымі да імператарскага двару, мелі прыстойны даход, таму дзяўчына атрымала бліскучае выхаванне. Ужо ў дзяцінстве яна добра малявала і вышывала, цікавілася літаратурай і хутка вывучыла некалькі замежных моваў.

Ва ўзросце 17 гадоў яна пазнаёмілася з Фёдарам Паскевічам, сынам аднаго з самых паспяховых рускіх палкаводцаў таго часу Івана Паскевіча. Маладыя людзі хутка ажаніліся, і пасля смерці бацькі Фёдара пераехалі ў Гомель.

Дзейнасць у Гомелі

Мецэнацтва над Сожам: гісторыя жыцця Ірыны Паскевіч 15
Палац Румянцавых і Паскевічаў у Гомелі. Выява XIX ст.

Да прыезду Паскевичаў Гомель быў звычайным правінцыяльным горадам. Ад мноства другіх яго адрозніваў мабыць толькі вялізны палац, пабудаваны яшчэ пры Румянцавых у стыле ранняга класіцызму. Ды цудоўны парк, разбіты ўжо Іванам Паскевічам. Але перамены былі ўжо блізка.

Пакуль Фёдар Паскевіч развіваў гомельскую прамысловасць (пры ім былі адчынены некалькі заводаў і прадпрыемстваў, пачала развівацца гарадская інфраструктура), Ірына пачала займацца мецэнацкай дзейнасцю. Яна абавязвалася пакрываць выдаткі на навучанне дзецям з бедных сем’яў, а потым стварыла спецыяльную навучальную праграму. Яна асабіста адбірала найбольш здольных дзяцей і аплочвала ім навучанне ў вышэйшых навучальных установах імперыі. Акрамя гэтага княгіня садзейнічала адкрыццю гомельскай багадзельні, праобразу сучаснага дому састарэлых.

Неверагодная гісторыя Авраама Брука

Мецэнацтва над Сожам: гісторыя жыцця Ірыны Паскевіч 16
Фотаздымак гомельскай вочнай лякарні, пач. XX ст.

Аднойчы, падчас прагулкі па горадзе, княгіня заўважыла пры дарозе маленькага хлопчыка-сірату, які прадаваў булачкі. Ірына злітавалася над ім, і ўзяла хлопчыка пад асабістую апеку. Маленькі Авраам апынуўся вельмі таленавітым і здольным да навукі. Праз некаторы час княгіня адправіла яго ў Швейцарыю дзеля атрымання дыплома вочнага лекара. Па вяртанні ў Гомель ён пачаў працаваць у лячэбніцы, таксама пабудаванай на сродкі Ірыны Паскевіч. Сірата трансфармаваўся ў вядомага на ўсю краіну лекара.

Апошнія гады

Мецэнацтва над Сожам: гісторыя жыцця Ірыны Паскевіч 17
Адзін з апошніх фотаздымкаў Ірыны Паскевіч

Пасля смерці мужа Ірына цалкам пагрузілася ў дабачыннасць. Дзякуючы яе фінансавай падтрымцы у Гомелі адчынілася некалькі прыютаў і “начлежак”, народных вучылішчаў, з’явіўся вадаправод… У часы працоўных забастовак на фамільнай папяровай фабрыцы Паскевічаў быў уведзены 8-гадзінны рабочы дзень. Гэта быў першы падобны выпадак ва ўсёй імперыі. Зразумела, рашэнне прымалася па асабістым загадзе княгіні.

Кастрычніцкую рэвалюцыю васьмідзесяцігадовая княгіня сустрэла ў гомельскім палацы, у асяроддзі адданых ёй слуг. Калі бальшавікі захапілі ўладу ў горадзе, Ірына, з уласцівым для высакародных асоб гонарам, адпісала ім усю маёмасць, не пакінуўшы сабе нічога.

Апошнія гады жыцця Ірына Паскевіч правяла, пакінутая ўсімі, ў кватэры сваёй былой гувернанткі. Яе не стала 14 красавіка 1924 года. Месца пахавання невядома і дагэтуль.

“Наша Ірына”

Мецэнацтва над Сожам: гісторыя жыцця Ірыны Паскевіч 18
Мужчынская класічная гімназія ў Гомелі, сучасны выгляд. Зараз тут размешчаны адзін з карпусоў універсітэта транспарту.

Дабрачынная дзейнасць Ірыны Паскевіч мела доўгаіграючыя наступствы. Заснаваная ёй Гомельская мужчынская класічная гімназія выпусціла шмат таленавітых хлопцаў, сярод якіх былі знакаміты псіхолаг Леў Выготскі ды авіяканструктар Павел Сухой. А адкрытыя ёй наодныя вучылішчы далі квіток у жыццё некалькім пакаленням навучэнцаў. Удзячныя гараджане называлі княгіню не інакш як “наша Ірына”.

Акрамя мецэнацтва, яна сабрала вялікую калекцыю фарфора, жывапісу і прадметаў інтэр’еру, частку з якой можна пабачыць у залах гомельскага палацу.

Перыяд знаходжання беларускіх зямель у складзе Расійскай імперыі ўспрымаецца гісторыкамі неадназначна. Але асоба Іріны Паскевіч пацвярджае: добрыя і сумленныя людзі былі заўсёды. Незалежна ад часу і жыццевых абставінаў.

Добавить комментарий