Мы і ёсць наша мова

Ганна Яўсейчык

Інстытут журналістыкі

Не так даўно ў Нацыянальным цэнтры сучасных мастацтваў адбыўся спектакль “Мова Х” эксперыментальнага тэатра “Галава-нага”. Пастаноўка, прысвечаная маўленчай сітуацыі ў Беларусі, атрымала спецыяльны прыз у намінацыі «Найлепшая эксперыментальная праца» на міжнародным тэатральным фестывалі «Тэатральны Куфар – 2016». Чым жа адрозніваецца гэты спектакль ад іншых тэатральных пастановак?

Спектакль быў створаны паводле вершаў сучаснай беларускай паэткі Вальжыны Морт пад назвамі “Беларуская мова I” і “Беларуская мова II”. Рэжысёр пастаноўкі Аляксей Стрэльнікаў адначасова выкладае беларускую літаратуру ў Інстытуце журналістыкі БДУ. Аднойчы студэнты прынеслі яму вышэйназваныя вершы і сказалі: “Вось гэта пра нас”. Сапраўды, тэма, якую ўздымае Вальжына Морт, можа паказацца блізкай многім маладым беларусам: як адрадзіць традыцыі і пачаць размаўляць на роднай мове, не звяртаючы ўвагі на грамадскія стэрэатыпы? У Аляксея ўзнікла ідэя прысвяціць гэтым пытанням сваю пастаноўку.

Галоўная рыса спектаклю – інтэрактыўнасць. У дзеянні прымаюць удзел не толькі акцёры, але і самі гледачы. Дарэчы, іграюць на сцэне ўсяго толькі чатыры дзяўчыны – Крысціна Грэкава, Кацярына Карпіцкая, Кацярына Чэкатоўская і Паліна Адашкевіч. Таму спектакль “лакальны” − разлічаны на невялікую колькасць людзей, доўжыцца ён каля дваццаці хвілін. “Мова Х” уяўляе сабой рытуал прысвячэння роднай мове. Падчас спектаклю гледачы нібы нараджаюцца разам з мовай, дапамагаюць ёй пасталець, развіцца, сустрэцца з перашкодамі і перарадзіцца зноў.

Цішыня. У запісу гучыць пачатак твору Вальжыны Морт. Акцёры, раз за разам паўтараючы радкі верша, выбіраюць сярод гледачоў чатырох людзей, якіх уводзяць у тэатральнае кола. Верш працягваецца, кожная страфа прадстаўляе пэўнае дзеянне: акцёры імітуюць нараджэнне мовы, пралязаючы паміж ног гледачоў, разам з імі калыхаюць кволае дзіця… Праз рухі, жэсты, інтанацыю акцёры перадаюць ідэю верша, але ў выніку для кожнага яна свая.

Пасля заканчэння спектаклю адбылося яго абмеркаванне. Водгукі былі розныя. Хтосьці пачуў у вершы думку аб здрадзе Радзіме, хтосьці – аб самавызначэнні маладых людзей. Аднак усе гледачы прызналіся, што падчас спектаклю задавалі сабе шмат пытанняў, галоўнае з якіх: чаму я не размаўляю на беларускай мове?

Асабліва моцныя уражанні засталіся ў гледачоў-удзельнікаў. Пры ўзаемадзеянні акцёры з пяшчотай дакранаюцца да цябе, глядзяць прама ў вочы, быццам стараюцца прабрацца ў душу, кожную рэпліку ты не проста чуеш, але пражываеш яе ўсім целам. Гледачы прызналіся, што такі блізкі кантакт з акцёрамі спачатку выклікае разгубленасць, незразумела, як весці сябе далей: усміхацца або быць сур’ёзным, штосьці зрабіць у адказ або працягваць сядзець на месцы. “Калі акцёры гаварылі шэптам, было няёмка, бо здавалася, што са мной дзеляцца чымсьці вельмі асабістым, тым, што мне непатрэбна ведаць”, — расказвае адна з глядачак.

Сапраўды, значнае месца ў пастаноўцы займае інтанацыя голасу акцёраў. Калі яны, наадварот, пачынаюць гаварыць гучна, амаль пераходзяць на крык, то быццам кожнае іх слова рэхам аддаецца ў душы. У гэты момант ад акцёраў ідзе настолькі моцны зарад энергіі, што ад збытку эмоцый нават выступаюць слёзы на вачах.

Крысціна Грэкава, адна з дзяўчын-акцёраў, адзначыла: “Было вельмі прыемна бачыць рэакцыю зала, адчуваць узаемную аддачу ад гледачоў. Гэта неверагодна, калі не толькі акцёр дзеліцца з людзьмі эмоцыямі, але і яны паказваюць табе свае”.

Дарэчы, акрамя чатырох крэслаў і пражэктару, ніякіх дэкарыцый у спектаклі не было. Амаль адсутнічаў рэквезіт: для ажыццяўлення ідэі акцёрам хапіла некалькіх кавалкаў ільняной тканіны і чорных хустак. Пры мінімуме дэталяў стваралася максімум сэнсу. Гэта той спектакль, дзе галоўную ролю іграеш ты сам, дзеянне адбываецца не на сцэне, а ў тваёй галаве. Акцёры толькі дапамагаюць табе ўключыць фантазію.

Менавіта такія пастаноўкі выклікаюць шмат новых думак, над якімі варта паразважаць. Вальжына Морт пісала: “Мы і ёсць наша мова”. Спектакль “Мова Х” дае магчымасць літаральна адчуць праўдзівасць слоў паэткі. Аднак быць мовай альбо не быць, кожны вырашае для сябе сам.

 

 

 

 

 

 

Оставить свой комментарий

Вы должны авторизоваться чтобы оставить комментарий.

Студент онлайн © 2017 Все права защищены

Неофициальный сайт студентов Института журналистики БГУ